ដោយៈ សហការី
ភ្នំពេញៈ យោងតាមស្មារតីក្រមរដ្ឋប្បវេណីលទ្ធកម្ម នៃកម្មសិទ្ធិលើអចលនទ្រព្យអាចត្រូវធ្វើលទ្ធកម្មដោយ កិច្ចសន្យា សន្តតិកម្ម និងហេតុដែលកំណត់ក្នុងផ្នែកទី៤ (លទ្ធកម្មនៃកម្មសិទ្ធិ) នេះ ព្រមទាំងបញ្ញត្តិនៃក្រមរដ្ឋប្បវេណី ឬច្បាប់ផ្សេង ។
ដោយហេតុថា ក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន វិស័យអចលនទ្រព្យនៅកម្ពុជា កំពុងមានភាពរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ដែលគួឲ្យកត់សម្គាល់ហើយបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើ លទ្ធកម្មនៃកម្មសិទ្ធិលើអចលនទ្រព្យ ក៏បានចោទជាបញ្ហាឡើងផងដែរ។
ក្រុមមេធាវីកម្ពុជាសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ សូមលើកយកនូវប្រធានបទស្តីពី “ការធ្វើលទ្ធកម្ម(ផ្ទេរ) កម្មសិទ្ធិតាមរយៈការលក់ទិញ” មកធ្វើការបកស្រាយ ។
សម្រាប់ការបកស្រាយលើប្រធានបទនេះ កម្មវិធីយើងខ្ញុំសូមលើកយកតែការធ្វើលទ្ធកម្ម(ផ្ទេរ) កម្មសិទ្ធិតាមរយៈការទិញ លក់ ចំពោះអចលនវត្ថុ ដែលមានវិញ្ញាបនបត្រសម្គាល់ម្ចាស់អចលនវត្ថុ (ប្លង់រឹង) តែប៉ុណ្ណោះ។
កិច្ចសន្យាទិញ លក់ ដែលកើតចេញពីការព្រមព្រៀងរបស់គូភាគី គឺជាប្រភេទកិច្ចសន្យាឯកជន ដើម្បីធ្វើការធានាអំពីការអនុវត្តសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច របស់គូភាគីនៃកិច្ចសន្យា ជាពិសេសផ្តោតទៅលើករណីយកិច្ច ក្នុងការធ្វើលទ្ធកម្ម(ផ្ទេរ )កម្មសិទ្ធិ ឬសិទ្ធិផ្សេងទៀតលើអចលនទ្រព្យឲ្យទៅភាគីអ្នកទិញ។
យោងតាមស្មារតីមាត្រា១៣៥ នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណីបញ្ញត្តិថា ការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិលើអចលនវត្ថុ ដោយការព្រមព្រៀង មិនមានអានុភាពនោះទេបើមិនបានចុះបញ្ជីដោយយោងតាមបទបញ្ញត្តិស្តីការចុះបញ្ជី ។
ពោលគឺ ដើម្បីអាចចាត់ចែងផ្ទេរកម្មសិទ្ធិបាន លុះត្រាតែគូភាគីត្រូវទៅបំពេញទម្រង់បែបបទ ដែលហៅថាទម្រង់លិខិតលក់ផ្តាច់ នៅរដ្ឋបាលសុរិយោដី និងផ្តិតស្នាមមេដៃនៅចំពោះមុខមន្រ្តី មានសមត្ថកិច្ចនៃអង្គភាពសុរិយោដីដែលអចលនវត្ថុស្ថិតនៅ ។
ឯកសារចាំបាច់ដើម្បីដំណើរការផ្ទេរសិទ្ធិនៃកម្មសិទ្ធិរួមមាន៖
ទី១ ពាក្យសុំចុះបញ្ជី (ច្បាប់ដើម) ចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់
ទី២ កិច្ចសន្យាទិញលក់ធ្វើដោយលិខិតយថាភូត ។ បើពុំមានកិច្ចសន្យាទិញលក់ដោយលិខិតយថាភូតទេ គូភាគីត្រូវមានសាក្សី២ (ពីរ)នាក់ អមជាមួយហើយអាចស្នើសុំ ឲ្យមន្រ្តីសុរិយោដីជួយរៀបចំ ដើម្បីធ្វើនីតិវិធីនៃការចុះបញ្ជីផ្ទេរបាន (ច្បាប់ដើម) ចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់។
ទី៣ កិច្ចសន្យាហាមមិនឲ្យបែងចែកអចលនវត្ថុអវិភាគ ក្នុងករណីជាទ្រព្យអវិភាគ ហើយពាក្យសុំចុះបញ្ជីអំពី កិច្ចសន្យាហាមមិនឲ្យបែងចែកអចលនវត្ថុអវិភាគត្រូវបាន ធ្វើឡើងព្រមគ្នាជាមួយពាក្យសុំចុះបញ្ជី ផ្ទេរ (ច្បាប់ដើម)ចំនួន០១ (មួយ)ច្បាប់ និងច្បាប់ថតចម្លងដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្មចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់។
ទី៤ ឯកសារបញ្ជាក់ការទទួលបាន ការអនុញ្ញាតពីតុលាការក្នុងករណីអចលនវត្ថុដែលជា កម្មវត្ថុនៃការលក់ទិញជារបស់អនីតិជន ជនស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅ ឬជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ ហើយកំពុងប្រើប្រាស់លំនៅឋានរបស់ជននោះ (ច្បាប់ដើម ឬច្បាប់ថតចម្លងដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្ម)។
ទី៥ អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសញ្ជាតិខ្មែរចំនួន០៣ (បី)ច្បាប់ របស់បុគ្គលដាក់ពាក្យសុំចុះបញ្ជី៖
• អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសញ្ជាតិខ្មែរ ឬសេចក្តីចម្លងសំបុត្រកំណើត ឬសេចក្តីចម្លងសំបុត្របញ្ជាក់កំណើត ឬលិខិតឆ្លងដែន (បើជារូបវន្តបុគ្គល) លក្ខន្តិកៈ និងឯកសារបញ្ជាក់ការចុះបញ្ជី (បើជានីតិបុគ្គល) ឬឯកសារផ្សេងទៀត (ច្បាប់ចម្លងដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្ម លើកលែងតែសេចក្តីចម្លងសំបុត្រកំណើត ឬសេចក្តីចម្លងសំបុត្របញ្ជាក់កំណើត ដែលត្រូវយកច្បាប់ដើម) ចំនួន០៣ (បី)ច្បាប់។
ទី៦ ឯកសារបញ្ជាក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលមានសិទ្ធិចុះបញ្ជី ដែលជារូបវន្តបុគ្គល៖
• បើជាទ្រព្យរួមប្តី ប្រពន្ធត្រូវមាន៖ សេចក្តីចម្លងសំបុត្រអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬសេចក្តីចម្លងសំបុត្របញ្ជាក់អាពា៍ពិពាហ៍ កិច្ចសន្យាទ្រព្យសម្បត្តិប្តី ប្រពន្ធ (ប្រសិនបើមាន)។
• បើជាទ្រព្យដោយឡែក៖ ឯកសារបញ្ជាក់អំពីស្ថានភាពស៊ីវិល (សេចក្តីចម្លងសំបុត្រអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬសេចក្តីចម្លងសំបុត្របញ្ជាក់អាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬលិខិតបញ្ជាក់ភាពនៅលីវ ឬមេម៉ាយឬពោះម៉ាយ ឬសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការអំពីអវត្តមាន ឬការបាត់ខ្លួនរបស់សហព័ទ្ធម្ខាងទៀត) (កិច្ចសន្យាទ្រព្យសម្បត្តិប្តីប្រពន្ធ (ប្រសិនបើមាន) ឬឯកសារបញ្ជាក់ពីការទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិ នៅមុនពេលរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬទទួលបានពីការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិដោយឡែកជាអាទិ៍។
• ឯកសារបញ្ជាក់ពីចំណែករបស់ម្ចាស់សិទ្ធិម្នាក់ៗ (ប្រសិនបើមាន) ក្នុងករណីទ្រព្យនោះជាកម្មសិទ្ធិអវិភាគ។
ទី៧ ឯកសារបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិតំណាងរបស់អភិបាល តំណាងឲ្យនីតិបុគ្គលក្នុងករណីអ្នក ដាក់ពាក្យសុំចុះបញ្ជីជានីតិបុគ្គល (ច្បាប់ដើម) ចំនួន០១ (មួយ)ច្បាប់ និងច្បាប់ថតចម្លង ដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្មចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់។
ទី៨ ឯកសារបញ្ជាក់សិទ្ធិតំណាងក្នុងករណី អ្នកដាក់ពាក្យសុំចុះបញ្ជីជាជន នៅក្រោមអ្នកតំណាងដែលកំណត់ដោយច្បាប់ (ច្បាប់ដើម) ចំនួន០១ (មួយ)ច្បាប់ និងច្បាប់ថតចម្លងដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្មចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់។
ទី៩ ឯកសារប្រគល់សិទ្ធិតំណាងក្នុងករណី ពាក្យសុំចុះបញ្ជីធ្វើឡើងដោយអ្នកតំណាងដោយអាណត្តិ (ច្បាប់ដើម) ចំនួន០១ (មួយ)ច្បាប់ និងច្បាប់ថតចម្លង ដែលបានធ្វើនីត្យានុកូលកម្មចំនួន០២ (ពីរ)ច្បាប់។
ទី១០ ប័ណ្ណអចលនវត្ថុដែលជាកម្មវត្ថុនៃការលក់ទិញ (ច្បាប់ដើម)។
នៅពេលដំណាក់កាល នៃការបំពេញបែបបទ និងនីតិវិធីនៃការស្នើសុំធ្វើលទ្ធកម្ម(ផ្ទេរ) កម្មសិទ្ធិនៅរដ្ឋបាលសុរិយោដី ហើយមន្រ្តីមានសមត្ថកិច្ចនៃ អង្គភាពសុរិយោដីបានពិនិត្យចប់សព្វគ្រប់រួចរាល់ អំពីភាពច្បាស់លាស់នៃអចលនវត្ថុដែលជា កម្មវត្ថុនៃការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណរបស់គូភាគីរួចរាល់ ពេលនោះរដ្ឋបាលសុរិយោដីនឹង ជូនដំណឹងអំពីការបង់ពន្ធប្រថាប់ត្រាចំនួន៤% ដែលធ្វើការវាយតម្លៃដោយ មន្រ្តីបច្ចេកទេសរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារ។
ក្រោយពីបានបំពេញកាតព្វកិច្ច បង់ពន្ធប្រថាប់ចំនួន៤% រួចរាល់ពេល នោះរដ្ឋបាលសុរិយោដីនឹងបញ្ចប់នីតិវិធី នៃការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិពីអ្នកលក់ទៅឲ្យអ្នកទិញ ដោយ ធ្វើការចុះបញ្ជីផ្ទេរកម្មសិទ្ធិនេះ ក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការ និងចារនិទ្ទេសសម្គាល់ នូវការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិលើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ ដែលជានីតិវិធីចុងក្រោយ នៃការបញ្ចប់ការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិជាស្ថាពរ និងស្របតាមនីតិច្បាប់៕
