Jakarta- The construction of Indonesia’s US$34 billion new capital is moving ahead, with lawmakers on Tuesday passing into law the bill governing the administrative centre, which will be named Nusantara.

The name Nusantara (literally, “archipelago”) was chosen by President Joko Widodo to underline the country’s motto of “unity in diversity”.

Minister of National Development Planning Suharso Monoarfa told parliament on Monday that the president wanted the new capital to showcase the diversity Indonesia – the world’s largest archipelago – had to offer.

“So Nusantara is a unity concept that accommodates all of our diversity, whether in race, language, or ethnicity, and the new Indonesian capital, under that name, will reveal that reality,” he said.

Suharso said Widodo had to choose from “around 80” names proposed by historians and language experts. These ranged from newly created names – such as Negara Jaya, Nusantara Jaya, Pertiwipura and Cakrawalapura – to historical ones, such as Kertanegara, the name of the most powerful ruler of the Singhasari Kingdom of Java.

But none of those names offer the familiarity that “Nusantara” does.

Most Indonesians learn this word in school during history lessons and it is used widely to refer to modern day Indonesia.

Source: China Morning Post

ដោយៈគង់ សូរិយា

ភ្នំពេញៈ សម្តេតេជោហ៊ុន សែននាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា បានចែករំលែ​កនូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗចំនួន៥ ដើម្បីបន្តពង្រឹងទំនាក់ទំនងអាស៊ានឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង។

សម្តេចតេជោក៏ចូលរួមគាំទ្រ និងលើកទឹកចិត្តដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍ តំបន់ឆ្ពោះទៅអនាគត និងវិបុលភាពរួមស្របតាមប្រធានបទ អាស៊ាន “សហគមន៍សន្តិភាព និងវាសនាតែមួយ”និងឈរលើទស្សនៈវិស័យ​ការគិតពីប្រជាជន គិតពីសេដ្ឋកិច្ច គិតពីអនាគត”។

ការចែករំលែកអនុសាសន៍ របស់សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី ធ្វើឡើងក្នុងឱកាសអញ្ជើញ បើកវេទិកាទេសចរណ៍អាស៊ាន នៅខេត្តព្រះសីហនុ នាល្ងាចថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ នាទីក្រុងព្រះសីហនុ។

អនុសាសន៍សំខាន់ៗទាំង៥ របស់សម្តេចតេជោ ក្នុងបើកវេទិកាទេស​ចរណ៍អាស៊ាន នៅខេត្តព្រះសីហនុ រួមមានទី១ ការបើកដំណើរការសក​ម្មភាពសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច ពេញលេញជាបណ្តើរៗឡើងវិញ ត្រូវបានវាយតម្លៃថា ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបន្ទាន់ និងត្រូវស្របតាមគន្លងប្រក្រតីភាពថ្មី សម្រាប់ប្រទេសទាំងអស់ក្នុងអាស៊ាន ដោយហេតុថា ស្ថានភាពទីផ្សារទេសចរណ៍នឹងមានភាពតូចចង្អៀត ជាមួយនឹងការប្រកួតប្រជែងកាន់តែខ្ពស់ ទាំងលើទិដ្ឋភាពនៃគុណភាពផលិតផល និងសេវាកម្ម តម្លៃសមរម្យ ទំនុកចិត្តលើសុវត្ថិភាពនៃគោលដៅទេសចរណ៍។

វិធានការក្នុងការគ្រប់គ្រងស្ថានភាព នៃការឆ្លងរាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ និងការសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើរ ។ ចំណុចទាំងនេះ គឺជាកត្តាគន្លឹះសម្រាប់ ការសម្រេចចិត្តរបស់ភ្ញៀវទេសចរ ក្នុងការជ្រើសរើសគោលដៅទេសចរណ៍ក្នុងបរិបទថ្មី ។ ក្នុងន័យនេះ ផែនការ ស្តារវិស័យទេសចរណ៍អាស៊ាន ក្រោយវិបត្តិនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នឹងក្លាយជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រ ដ៏សំខាន់ សម្រាប់ការបើកឱ្យដំណើរការឡើងវិញជាបណ្តើរៗ នៃការទទួលភ្ញៀវទេស​ចរអន្តរជាតិ ដោយឈរលើគោលការណ៍រក្សា បាននូវតុល្យភាពរវាងសកម្ម​ភាពសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច និងការធានាសុវត្ថិភាព និងសុខភាពសាធារណៈ ជាមួ​យកិច្ចខិតខំក្នុងការវិលត្រឡប់ ឱ្យបានឆាប់ទៅរកប្រក្រតីភាពថ្មី នៃជីវភា​ពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ របស់ប្រជាជនអាស៊ាន។

ទី២ សម្តេចសូមគាំទ្រគំនិតផ្តួចផ្តើម សម្រាប់បណ្តាប្រទេសអាស៊ាន ក្នុងការរៀបចំការអនុវត្តវិធានសុខាភិបាល ក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ ដែ​លជាយន្តការចូលរួមដ៏មានសារៈសំខាន់ ក្នុងការធានាបាននូវដំណើរការអាជី​វកម្មទេសចរណ៍ឡើងវិញផង និងចូលរួមប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺកូវីដ-១៩ តាមរយៈការអនុវត្តគោលការណ៍រួម ជាអតិបរមា។
កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន បាននិងកំពុងអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព នូវ “វិធានសុវត្ថិភាពទេសចរណ៍” និង “នីតិវិធីប្រតិបត្តិស្តង់ដា” សម្រាប់ប្រតិ​បត្តិលើការបើកដំណើរការ អាជីវកម្មទេសចរណ៍តាមគន្លងប្រក្រតីភាពថ្មី។

ទី៣ ក្នុងរយៈពេលខ្លី អាស៊ានក៏ត្រូវគិតគូរជំរុញ ចលនាទេសចរណ៍ផ្ទៃក្នុងអាស៊ានបន្ថែមទៀត ស្របតាមទស្សនៈ “អាស៊ានដើម្បីអាស៊ាន (ASEAN For ASEAN) ហើយសម្តេចសូមគាំទ្រទាំងស្រុង នូវគំនិតផ្តួចផ្តើមបើកទេសចរណ៍ផ្ទៃក្នុងអាស៊ាន ក៏ដូចជាបើកតំបន់ទាំងមូល ដើម្បីទទួលស្វាគមន៍ទេសចរអន្តរជាតិឡើងវិញ ។ ក្នុងនាមកម្ពុជាជាប្រធានអាស៊ាន សម្តេចសូមគាំទ្រឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីទេសចរណ៍អាស៊ាន ពិភាក្សា និងឯកភាពគ្នា ប្រកាសបើកទេសចរណ៍អាស៊ានឡើងវិញ នៅថ្ងៃស្អែកចេញពីក្រុងព្រះសីហនុ។ ទន្ទឹមនេះ ដើម្បីធានានូវជោគជ័យ នៃការបើកទទួលទេសចរណ៍អន្តរជាតិឡើងវិញ គឺចាំបាច់ត្រូវធានាឲ្យបាននូវភាពជឿជាក់ និងទុកចិត្តថាជា “គោលដៅទេសចរណ៍ អាស៊ានមានសុវត្ថិភាព” ដោយឈរលើអត្រានៃការចាក់វ៉ាក់សាំងជាសូចនាករគោល។

ក្នុងន័យនេះ សម្តេចសូមគាំទ្រនូវកម្មវិធី “ទេសចរណ៍វ៉ាក់សាំ​ង​” ដែលបានដាក់ចេញ នៅតាមបណ្តាប្រទេសអាស៊ាន និងសូមគាំទ្រលើការដាក់ចេញយុទ្ធនាការ ៣អាស៊ានជាគោលដៅទេសចរណ៍ ប្រកបដោយភាពកក់ក្តៅនិងសុវត្ថិភាប៣។ សម្តេចតេជោ អំពាវនាវឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីទេសចរណ៍អាស៊ាន និងស្ថាប័នសុខាភិបាលអាស៊ាន ត្រូវធ្វើការសិក្សា និងរៀបចំនូវប្រព័ន្ធរួមមួយ សម្រាប់ការបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ ពីការចាក់វ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺកូវីដ-១៩ គ្រប់ដូស (Vaccination Passport ឬ Digital Health Pass) នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន និងស្នើឱ្យអាស៊ាន គិតគូរពិចារណាក្នុងការសម្រួលលក្ខខណ្ឌ នៃការធ្វើដំណើរទេសចរណ៍ជាបណ្តើរៗឡើងវិញ ដោយឈរលើគោលការណ៍ នៃការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់។

ទី៤ រដ្ឋមន្ត្រីទេសចរណ៍អាស៊ាន ប្រទេសដៃគូអាស៊ាន និងថ្នាក់ដឹកនាំអង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក ព្រមទាំងសមាគមទេសចរណ៍ ដៃគូអាស៊ាន គួរបន្តពង្រឹងការអភិវឌ្ឍមូលធនមនុស្ស ខិតខំអនុវត្តក្របខណ្ឌកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ដែលមានស្រាប់ ព្រមទាំងបង្កើនការផ្លាស់ប្តូរ ចែករំលែកបទពិសោធន៍ល្អៗ ជុំវិញការទាក់ទាញ និងអភិវឌ្ឍទេពកោសល្យដោយគិតគូរផងដែរ នូវការជំរុញកម្មវិធីអក្ខរកម្មឌីជីថល ការជំរុញសហគ្រិនវ័យក្មេង និងការជួយគាំទ្រសិប្បកម្ម និងសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម ក្នុងវិស័យទេស​ចរណ៍ដល់កម្រិតមូលដ្ឋាន និងត្រូវទាញអត្ថប្រយោជន៍ពីនវានុវត្តន៍ ការតភ្ជាប់ឌីជីថល និងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ៤.០ ដើម្បីការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍អាស៊ាន ប្រកបដោយវៃឆ្លាតចីរភាព និងបរិយាប័ន្ន។

ទី៥ អាស៊ានត្រូវរួមគ្នាជំរុញការងើបឡើងវិញ នៃវិស័យទេសចរណ៍ ប្រកបដោយភាពធន់ និងឆ្ពោះទៅអនាគត កាន់តែប្រសើរជាងមុន ប្រកប​ដោយគុណភាព ចីរភាព និងបរិយាប័ន្ន ។ ក្នុងន័យនេះ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន អំពាវនាវឱ្យអាស៊ានបន្តពង្រឹង និងពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួ​យដៃគូសន្ទនា និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍នានា និងកសាងភាពជាដៃគូរដ្ឋ-ឯកជន (PPP)ទាំងក្នុងប្រទេសតំបន់ និងសកលលោក សំដៅឆ្ពោះទៅរកការរីកចម្រើននៃវិស័យទេសចរណ៍ ប្រកបដោយភាពធន់ តាមគន្លងប្រក្រតីភាពថ្មី និងនាំមកនូវវិបុលភាពរបស់អាស៊ានទាំងមូល៕

ដោយៈគង់ សូរិយា

ភ្នំពេញៈ សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានៅឆ្នាំនេះ ត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងសម្រេចបានកំនើនក្នុងរង្វង់៤,៨ភាគរយ ជាសុទិដ្ឋិនិយមមួយ សម្រាប់អ្នកប្រមើលមើលពីនិ​ន្នាការឬចរន្តវិញចុះឡើង នៃសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មការវិនិយោគ។

ការព្យាករណ៍ជាបណ្ដោះអាសន្នរបស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ បានឲ្យដឹងថា នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២២នេះ កម្ពុជា អាចមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរង្វង់៤.៨ភាគរយ ។ ការព្យាករណ៍នេះប្រាកដថា នឹងអាចមានការកែតម្រូវនៅ​ពេលដែលអនុវត្តបាន៦ខែដើមឆ្នាំ ឬក៏៩ខែ តាមជាក់ស្តែង។ នេះជាការលើកឡើងរបស់លោក មាស សុខសេនសាន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែ មករានេះ។

លោក មាស សុខសេនសាន បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា មានវិស័យចំនួនបី ដែលអាចជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ឲ្យមានសន្ទុះកើនឡើង។ វិស័យទាំងនោះរួមមាន វិស័យឧស្សាហកម្ម សេវាកម្ម និងទេសចរណ៍។

ក្រៅពីវិស័យទាំងបីនេះ វិស័យអទិភាពមួយទៀត ដែលប្រមុខដឹកនាំរាជរដ្ឋាភិបាល សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ចាត់ទុកថា ជាផ្នែកមួយជួយដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិដែរនោះគឺវិស័យកសិកម្ម។

សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែននាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជា បានថ្លែងកាលពីខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២១ថា ការនាំចេញក្នុងវិស័យកសិកម្ម លើសផែនការ បើធៀបនឹងឆ្នាំមុន ទោះជាកម្ពុជាប្រឈមនឹងវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩ក៏ដោយ ខណៈដែលកម្ពុជា នឹងចរចានាំចេញដោយត្រង់នូវកសិផលជាកញ្ចប់ ជាមួយប្រទេសចិននាពេលខាងមុននេះ។

សម្តេចតេជោបានបង្ហាញសុទិដ្ឋិនិយមថា ការនាំចេញរបស់វិស័យក​សិកម្ម និងវិស័យឧស្សាហកម្ម កាន់តែមានភាពល្អប្រសើរ ព្រមជាមួយនឹងការមកដល់ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី រវាងកម្ពុជា-ចិន និងកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP ដែលបានចូលជាធរមាន នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ធ្វើឲ្យកម្ពុជាមានលទ្ធភាព ក្នុងការពង្រឹងនូវវិស័យកសិកម្ម និងការនាំចេញផលិតផលកសិកម្ម ទៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសចិន។

មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច បានលើកឡើងថា កំនើនន​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​នៅឆ្នាំ​២០២១​ ​មានលក្ខណៈ​ល្អប្រសើរ​ជាង​ការរំពឹង​ទុក​ ហើយ​កំណើ​ន​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​នឹងវិល​ទៅរក​៧% ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤។​

ការរំពឹងបែបនេះ សំអាងទៅលើកត្តាមួយចំនួន ដូចជា កត្តាទីផ្សារក្រៅប្រទេស ការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ដែលជាទីផ្សារធំរបស់កម្ពុជា មិនមានភាពថមថយ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានកត្តាសំខាន់ៗផ្សេងៗទៀតដែរ ដូចជាកត្តាកំណែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ រួមផ្សំជាមួយវិធានការនានា ដែលរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញកន្លងមក។

ជាក់ស្តែងតាមរបាយការណ៍ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេល១១ខែឆ្នាំ២០២១ បង្ហាញថា វិស័យកាត់ដេរ ស្បែកជើង និងផលិតផលធ្វើដំណើរមានកំណើន១៣,៦% ធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំទៅ ដែលមានត្រឹម១០%ប៉ុណ្ណោះ។ រីឯការនាំចេញទំនិញមិនមែនកាត់ដេរ រយៈពេល១១ខែ គឺមានការកើនឡើងប្រមាណ៥៣%។

ជាមួយគ្នានេះ ធនាគារពិភពលោកបានវាយតម្លៃថា វត្តមានរបស់វីរុសបំប្លែង Omicron អាចរំខានដល់ការងើបឡើងវិញ នៃឧស្សាហកម្ម ទេស​ចរណ៍ និងមានការកើនឡើងហានិភ័យផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃបំណុល និងភាពងាយរងគ្រោះ ចំពោះគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ និងហេតុការដែលពាក់ព័ន្ធអាកាសធាតុ។

លោកឧកញ៉ាលឹម ហេងអនុប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជាធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ថា ទំហំពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជានឹងមានភាពល្អប្រសើរ​ ដោយការនាំចេញនឹងកើនឡើង ព្រោះនៅដើមឆ្នាំនេះកិច្ចព្រៀងព្រៀង ពាណិជ្ជកម្មសេរី រវាងកម្ពុជា ចិន និងកិច្ចព្រមព្រៀងនៃភាពជាដៃគូ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់ (RCEP) ក៏នឹងចូលជាធរមានផងដែរ។

លោកបន្តថា “តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗទាំងពីរនេះ នឹងផ្តល់កាលានុវត្តន៍ភាពដ៏ធំ សម្រាប់ការនាំចេញពីកម្ពុជាផង និងជាការទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិធំៗមកផលិតនៅកម្ពុជា ដើម្បីនាំចេញដោយរួចពន្ឋទៅកាន់ប្រទេសចិន និងបណ្តាប្រទេសសមាជិកRCEPផងដែរ”៕

ដោយៈគង់ សូរិយា

ភ្នំពេញៈ សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជាបានបង្ហើបពីមូលហេតុ ដែលសេចក្តីថ្លែងការណ៍ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានកាលពី១០ឆ្នាំមុន ដែលកម្ពុជាធ្វើម្ចាស់ផ្ទះ​ចេញមិនរួច។

សម្តេចតេជោបានថ្លែងចេញពីក្រុងព្រះសីហនុ កាលពីរាត្រីថ្ងៃទី១៨ មករាកន្លងមក ក្នុងពេលសម្តេចអញ្ជើញជាអធិបតី បើកកិច្ចប្រជុំវេទិកាទេស​ចរណ៍អាស៊ានថា មូលហេតុដែលនៅពីក្រោយ ការមិនអាចចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ COC បានពេលនោះ គឺជាការចាប់បង្ខំឲ្យកម្ពុជាធ្វើចៅក្រមកាត់សេចក្តីលើដែនអធិបតេយ្យសមុទ្រចិនខាងត្បូងទៀតផង។

ជាមួយគ្នានេះ សម្តេចតេជោហ៊ុន សែនក៏ធ្លាប់បានប្រកាសជាមុនទៅកាន់មជ្ឈដ្ឋានអន្តរជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យមានការបន្ទោសលើកម្ពុជា ប្រសិនបើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពី ក្រមប្រតិបត្តិស្តីពីសមុទ្រចិនខាងត្បូង (COC) មិនអាចចេញបានដូចពេលកម្ពុជា ធ្វើជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំ២០១២។

សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃកម្ពុជា បានបញ្ជាក់ថា អាស៊ានឆ្នាំ២០២២នេះ មានកិច្ចការជាច្រើនក្រៅពីបញ្ហា របស់មីយ៉ាន់ម៉ា ដោយ​សម្តេចបានគូសបញ្ជាក់ថា អាស៊ានមិនមែនជាចំណាប់ខ្មាំង នៃបញ្ហារបស់មីយ៉ាន់ម៉ានោះទេ។

សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានគូសបញ្ជាក់ដូច្នេះថា កិច្ចការរបស់អាស៊ានឆ្នាំ២០២២ មិនមែនមានតែបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ាតែមួយនោះទេ ដូចដែលអ្នកទាំងឡាយ បាននិយាយយ៉ាងច្រើន ក្នុងរយៈពេលប្រមាណជិត៣សប្តាហ៍នេះ។ សម្តេចបន្តថា យើងមានបញ្ហាជាច្រើន ដែលត្រូវធ្វើក្រៅពីមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយអាស៊ានមិនមែនជាចំណាប់ខ្មាំង នៃបញ្ហារបស់មីយ៉ាន់ម៉ានោះទេ។

សម្តេចតេជោហ៊ុន សែន បានចាត់ទុកថា ការលើកឡើងរបស់សម្តេចនាពេលនេះ ជាការបញ្ជាក់យ៉ាងខ្លីដោយសង្ខេប ដើម្បីចង្អុលបង្ហាញទិស សម្រាប់អ្នកតាមដាន ស្ថានការណ៍នយោបាយទាំងឡាយ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាននេះ ខណៈដែលកម្ពុជាបានកាន់តំណែង ធ្វើជាប្រធានអាស៊ានជាលើកទី៣។

នៅមុនមានការបញ្ជាក់ថា បញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ា ត្រូវបានជជែកយ៉ាងផុសផុលនៅតាមបណ្តាញសារព័ត៌មាន និងបណ្តាញសង្គម ក្រោយទស្សនកិច្ចរបស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ទៅកាន់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ប្រទេសសមា​ជិកមួយចំនួន ដូចជា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី បានរំលឹកអំពីលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយពួកគេមិនចង់ឱ្យមានការអញ្ជើញបុគ្គល ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយ ចូលរួមប្រជុំអាស៊ានឡើយ ប្រ​សិនបើគ្មានការវិវឌ្ឍណាមួយគួរឱ្យកត់សម្កាល់ ចំពោះការអនុវត្តគោលកា​រណ៍កុងសង់ស៊ីស៥ចំណុចរបស់អាស៊ាន ដែលដាក់ចេញកាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ា។

ថ្លែងនៅក្នុងវេទិកាដដែលនេះ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាក់បន្ថែមថា របៀបវារៈនៃកិច្ចការអាស៊ាន មិនមែនមានបញ្ហាតែមួយនោះទេ គឺមានបញ្ហាច្រើនដែលត្រូវធ្វើ រាប់ទាំងបញ្ហាធ្វើឱ្យទេសចររស់ឡើងវិញ នៅក្នុងបរិបទនៃកូវីដ១៩។

កន្លងទៅសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ក៏ធ្លាប់បានបញ្ជាក់ដែរថា សម្រាប់បញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ានាពេលនេះ មិនមែនដោះស្រាយបញ្ចប់ត្រឹមរយៈពេលខ្លី ឬត្រឹមដំណាក់កាលកម្ពុជា ធ្វើជាប្រធានអាស៊ាននោះទេ។ សម្តេចបានលើកឡើងអំពីភាពចាំបាច់នៃការបង្កើត អាស៊ានត្រ័យការណ៍ ដើម្បីសម្របសម្រួ​លដោះស្រាយបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ានេះ ដែលអាចធ្លាក់ទៅដល់ដៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំ២០២៣។

ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាអាស៊ានឆ្នាំ២០២២នេះ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ក៏ធ្លាប់បានលើកឡើង ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូងផងដែរ ដែលកម្ពុជាធ្វើជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំនេះ ចំនឹងខួប២០ឆ្នាំ នៃការដាក់ចេញក្រមប្រតិ​បត្តិរបស់បណ្តាភាគីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង (DOC) ក្នុងពេលកម្ពុជាធ្វើជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំ២០០២ផងដែរ៕